Historia wiosek z gminy Rychtal

Historia wiosek z gminy Rychtal

Postautor: Tomek » 05 marca 2012, 10:07

Ks. Józef Janiszewski napisał książkę wydaną jako dodatek "Nowego Przyjaciela Ludu" w 1928 roku o tytule: "POWIAT KĘPIŃSKI Z MAPĄ POWIATU NA PODSTAWIE RÓŻNYCH ŹRÓDEŁ". Naprawdę warto poczytać. Z racji utrudnieniach w dostępności tej książki zamieszczam tu jej wycinek.

Oto jej fragment dotyczący miejscowości obecnej gminy Rychtal (błędy w pisowni są celowe - tak jak w oryginale - częściowo wynikają ze starej pisowni):


Miasto Rychtal

Miasto Rychtal założone w r. 1386 przez ówczesnego biskupa wrocławskiego. Mało ono dość trudną walkę z protestantami, w której zwyciężyło. Dwa razy miasto się spaliło. W roku 1782 zgorzało doszczętnie. Odbudowane 1784—1785. Miasto było polskie, dowodem tego są protokoły cechu krawieckiego pisane po polsku od r. 1747 do r. 1781. W aktach natrafia się czysto polskie nazwiska, jak Drabik, Piątek, Sowik, Kania itd. Do odbudowy miasta dostarczał sąsiedni Skoroszów, który był własnością Biskupa Wrocławskiego, cegły i łaty. Posiadało znany browar.

9 stycznia 1920 r. przeszedł Rychtal pod panowanie władz polskich. Przez miasto przepływa strumyk Studnica. Jest też tu dawny staw młyński z wysepką olszynkową. Szosa Kępno—Rychtal założona w r. 1872.

W Rychtalu jest trzyklasowa polsko-katolicka szkoła powszechna, mająca 3 siły nauczycielskie (Perlatius, Kempa, Wosiówna). Dawniejsza szkoła zamieniona na dom biednych (szpital). Założona około r. 1830. Nowa szkoła zbudowana w r. 1909. Jest też tu Przemysłowa Szkoła dokształcająca.

Kościół jest murowany. Wewnątrz kilka witraży. Proboszczem jest od r. 1922 ks. Franciszek Skiba.

W Rychtalu jest też szpital, dawniejsza własność Rycerzy Maltańskich. Zarządzają nim Siostry Elżbietanki pod wezwaniem św. Józefa. Istnieje tu też znana fabryka organów p. Bacha, który zbudował między innemi piękne nowe organy w kościele katolickim w Kępnie, dalej jest tu mleczarnia i liczne warsztaty rzemieślnicze.

Towarzystwa są następujące: Towarzystwo Czytelni Ludowej, Powstańców i Wojaków, Sokół, Straż ogniowa. Stowarzyszenie Nauczycieli. Katolików liczy Rychtal 967, ewangielków 55, Polaków 595, Niemców 427. Jarmarki są 4 razy w roku. Targów nie ma. Rozwija się tu obecnie bartnictwo i ogrodnictwo.

Burmistrzem jest obecnie pan Stanislaw Jerzykowski.

Na mocy bulli papieskiej z r. 1925 (5 listopada): „Vixdum Poloniae unitas” wcielony został do archidiecezji Poznańskiej dekanat braliński. Należą do niego w naszym powiecie parafje: Bralin, Domasłów (nowa parafa utworzona 10 styczna 1929 r.), Turkowy, Nowawieś Książęca., Trębaczów, Krzyżowniki i Rychtal i część dawniejszej parafji Sycowskiej z kościołem filjalnym w Droszkach.

Dnia 22 listopada 1925 nastąpiło w Bralinie uroczyste połączenie tego dekanatu z archidecezją Poznańską, której dokonał w imieniu J. E. Ks. Kardynała Prymasa Hlonda ks. Biskup Łukomski, p. radca wojewódzki Sczaniecki i ks. kanonik Zborowski.


Wójtostwo Rychtal (Obwód VI.)


Krzyżowniki

Miejscowość ta powstała przypuszczalnie w XI. wieku, Polacy zajęli ją 20 I. 1920 r. W pobliskim lesie Rychtalskim znajduje się źródło Studnicy, płynącej w niezwykle malowniczej okolicy. Szosa prowadząca do Krzyżownik zbudowana w 1907 r., wiedzie ona z Rychtala przez Krzyżowniki i Proszów do Niemiec.

Szkoła jest trzyklasowa. Uczą w niej pp.: Marcinkowski i Leja, powstała w XII wieku (jako szkoła parafjalna), do której uczęszczały dzieci do XVIII w. z całej parafii. Nauczycielem był każdorazowy organista. Teraźniejszy budynek szkolny pobudowany w r. 1860. Do szkoły uczęszczają dzieci z Zgorzelca wsi i dworu, Skoroszewa wsi i dworu, Dworzyszcza dworu i dzieci miejscowe.

Obecny kościół zbudowany w r. 1751 (jest trzecim lub czwartym z rzędu). Od r. 1916 pracuje przy nim czcigodny ks. Dziekan Paweł Polednia. Kościół jest tu murowany w stylu barokowym, bogato i pęknie urządzony (część bocznych ołtarzy z pięknemi rzeźbami), wspaniała ambona i chrzcielnica i chór, nowe dzwony i potężna wieża, górująca nad całą okolicą. Kościół pierwotny pobudowany w XII wieku. Gdy bowiem misjonarze przybyli w te strony, zatknęli tu pierwszy krzyż, stąd nazwa Krzyżowniki.

Między Krzyżownikami a Zgorzelcem stoi na łąkach nad źródełkiem kapliczka św. Jadwigi, która będąc w podróży w tem źródle miała według podania nogi sobie umyć. Zgorzelec dawniej nazywał się Będłowice, które zgorzały i na innem stały miejscu niż dzisiejszy Zgorzelec, prawdopodobnie na zachód, bliżej źródła Studnicy.

Jest tu dom dla ubogich i 42 gospodarstwa (1400 m. ziemi. Istnieje także Kółko Rolnicze, Kółko Włościanek, Towarzystwo młodzieży męskiej i chór kościelny, oraz bibljoteka młodzieży męskiej.

Ludność tutejsza zamożna, gospodarzy dobrze, o czem świadczą piękne budynki mieszkalne i gospodarcze.


Proszów

W soboty od godziny 15-tej oraz w całym wielkim tygodniu nikt nie wywozi na pole mierzwy z obawy przed gradem. Z tego samego powodu święci ludność dzień św. Stanisława (8-go maja).

Szkoła jest jednoklasowa, nauczyciel p. Jan Tomalik. Założona około 1830 r., istnieje do dziś. Do szkoły należy dwór Dalanów.

W Proszowie jest kościół filialny, drewniany, styl staropolski, zbudowany w r. 1711, wewnętrzne malatury są późniejsze. Pamiętny dzwon z 1537 r. tacką (talerz) z datą l753. Dom gminny dla ubogich, nazywany szpital. 15 gospodarstw większych (największe 250 morgów), 16 mniejszych. Wieś posiada 2000 m. Niedawno zmarł tu bartnik Posch, który posiadał około 50 roi pszczół.


Buczek

Wieś powstała w r. 1772. Dawniejsze osady, których ludność wymarła na cholerę, były w innych miejscach i uległy spaleniu bo ludność napływowa obawiała się w nich mieszkać. Ówczesna właścicielka tych obszarów, Charlotta hr. Rauber (podobno Francuzka), pobudowała dwie nowe osady, które oddała w dzierżawę osadnikom, przybyłym z okolic Krakowa. Na własność oddano im te osady około r. 1854.

Wszystkie 4 osady (prócz dworów) wciągnięto pod miano „Buczek” 1. 4. 1894 r. Teraz istnieją tu: gmina Buczek, dwór Wielki Buczek i domena Mały Buczek.

Polacy zajęli Buczek 17. 1. 1920 r. Szkoła jest dwuklasowa w dwóch budynkach. Założona w r. 1790. Do r. 1802, w którym powstał pierwszy budynek szkolny, mieściła się w domach prywatnych. Drugi budynek (dawniej szkoła ewangielicka) powstał w r. 1902. Uczy w niej p. Mikołajczak.

Kościół parafjalny w Rychtalu (9 km.) W miejscu jest filjalny, drewniany kościółek. Gospodarstw w gminie jest 35 — (660 m ). Dwór Wielki Buczek posiada 2279 m. ziemi ornej, 681 m. lasu, 38 m. łąk i 2 m. wody.

Właścicielem jest p. Tomisław Siciński. Domena Mały Buczek 780 m. ziemi.


Droszki

W miejscu dzisiejszych Droszek rozciągały się niegdyś wielkie lasy, w których mieli się ukrywać zbójcy. Przez te lasy prowadziły liczne drogi i dróżki tu się krzyżujące, stąd pochodzić ma nazwa tutejszej miejscowości.

W lasku, niedaleko dworu p. Szulca, znaleziono szczątki cegieł i kamienie, które prawdopodobnie są pozostałością po zapadniętym zamku rycerskim z dawnych wieków. Zamek ów miał być otoczony głębokim rowem; ślady jego są jeszcze dzisiaj widoczne.

Polacy zajęli wieś 19 stycznia 1920 r.

Są tu pagórki "Zajęcza górka" i "Młyńska". Na łąkach rynieckich ma swój początek mała rzeczka zwana Głuszynka, która płynie przez obszar należący do Droszek, dalej do Głuszyny, a w końcu do Namysłowa.

Za czasów polskich zrobiono dwie szosy, z których jedna prowadzi od szkoły katolickiej do krzyża w kierunku Nowej wsi Ks., zaś druga z Droszek przez Darnowiec do szosy Rychtal—Kępno.

Szkoły są tu dwie: katolicka i ewangielicka. Nauka odbywa się tylko w katolickiej. Ilość dzieci ewangielickich jest bardzo mała. Szkołę katolicką wybudowano w r. 1890. Była początkowo jednoklasowa. Z powodu powiększającej się liczby dzieci przekształcono ją na dwuklasowa w r. 1914. Uczą w niej pp. F. Banny i Kukucz. Osada Remiszówka została w roku 1926 przydzielona do Droszek. Dzieci z tej osady chodzą do szkoły w Droszkach.

Jest tu kościół filjalny, drewniany pod wezwaniem św. Jana Nepomucena, który za czasów po1skich przyłączono do Ks. Nowejwsi. Znajduje się on w parku p. Szulca. Wybudowano go w r. 1631. Koło niego był podobno duży cmentarz, a pod kościołem są jakieś grobowce. Odrestaurowano go w r. 1908.

P. Szulc wielkie położył zasługi około upiększenia tak wsi jak i swego majątku. Kościół ewangielicki z r. 1883 położony na końcu wsi jest murowany.

Gospodarstw jest w Droszkach 37, zaś osada Remiszówka posiada ich 8. Wieś Droszki ma 718 mórg. Remiszówka zaś 115 m.

W Droszkach znajduje się dwór p. Szulca, obejmujący 2333 m. z czego 100 m. lasu, 200 m. łąk i 2 m. wód. Właścicielem dworu w Ryńcu jest p. Frankowski. Posiada 1318 m. ziemi, z czego 50 m. łąk. Dwór w Gierczycach należy do p. Gołcza; posiada 1047 m. ziemi.

W r. 1926 założono tu Kółko Rolnicze. Straż ogniowa jest przymusowa.


Darnowiec

W czasie wojny siedmioletniej o Śląsk toczyły się tu potyczki. Większą bitwę stoczył w tutejszych lasach generał von Dornberg. Od niego też pochodzi pierwotna (niemiecka) nazwa wioski. Z tych też czasów pozostały jeszcze w lesie obok wioski dwie mogiły. Władze polskie nadały wiosce nazwę Darnowiec.

Wioska powstała bowiem za czasów Fryderyka II. jako niemiecka osada. Dlatego do dziś ludność tutejsza i okoliczna nazywa ją "kolonja rychtalska".

Wioskę wybudowano w lesie — w odległości 4,5 km od Rychtala. W r. 1927 wybudowano przez tutejszą wioskę szosę. Jest ona odgałęzieniem szosy Kępno—Rychtal.

Szkoła jest murowana, jednoklasowa, uczy w niej p. Adam Budzyński.

Szkołę wybudowano w r. 1908. Pierwotnie chodziły dzieci do szkoły w Rychtalu.

Pierwszym polskim nauczycielem był p. Piotr Kawula, obecnie p. Budzyński Adam. Do szkoły należą wieś Darnowiec i majętność leśna Darnowiec.

Jest tu "Placówka straży celnej".

Gospodarstw 30 — ziemi ornej 545 m. Lasu 2600 m. Są to lasy państwowe i stanowią tzw. fiskalną majętność leśną Darnowiec-Leśniczówka znajduje się przy wiosce (wybudowana w r. 1901).

Większą pasiekę posiada tutejszy leśniczy p. Iciachowski.


Sadogóra

Polacy zajęli wieś Sadogóre 19 stycznia 1920 r. Jest tu jednoklasowa. szkoła z r. 1888, uczy w niej p. Alojzy Dudek, należą do niej Sadogóra dwór i wieś i Zachciała osada. Jest tu też parowa cegielnia. Gospodarstw jest 32 (955 m.).

Dwór ma 1260 m. ziemi, 40 m. łąki. Jest tu mała kapliczka z dzwonem, zbudowana przez tutejszą ludność.


Stogniewice

Wieś położona wzdłuż granicy polsko niemieckiej w odległości 500 m. od niej. Stogniewice założone przed 250 laty, jako osada kolonizacyjna. Pierwsi koloniści pochodzili z Saksonji. Nowopowstała osada była początkowo niemiecką, jedyną pośród okolicznych wsi polskich. Dawniej nazywały się St. Herzberg. Szkoła powszechna, jednoklasowa z r. 1890.

Są tu 24 gospodarstwa — (600 m)

Sadownictwo otacza lud szczególną pieczołowitością. Znaczna część bartników z zamiłowaniem pielęgnuje swoje barcie. Wzorem ogrodnictwa domowego jest ogród p. Rosińskiego. Szczególniej cenione są jego kwiaty.

Stogniewice mają kształt węgielnicy. Starsze piękniejsze ramię tejże ciągnie się od szkoły w kierunku wschodnim. Podpada tutaj, rzadko, gdzie spotykana szeroka droga wiejska, na której pobudowane są sztuczne stawki, napełniające się wodą z opadów atmosferycznych. Przybysza z dalszych stron zadziwią niektóre wyrazy (nawet dość liczne) staropolskie, jak np. przekop — rów, hysa — korytarz (sień), krapa — laska itp.
Tomek
Uzależniam się
 
Posty: 52
Rejestracja: 29 lutego 2012, 09:35

Wróć do Gmina Rychtal

cron